De Amsterdamse wooncoöperatie De Nieuwe Meent krijgt internationale aandacht. Het gerenommeerde Britse architectuurtijdschrift The Architectural Review publiceerde onlangs een uitgebreid en uitgesproken lovend artikel over het project, dat volgens auteur Mark Minkjan een zeldzaam hoopvol alternatief biedt in de steeds moeilijker wordende Nederlandse woonmarkt. In een context van stijgende huurprijzen, lange wachtlijsten voor sociale woningen en toenemende uitsluiting op de woningmarkt ziet het blad De Nieuwe Meent als een concreet voorbeeld van hoe betaalbaar, collectief en duurzaam wonen ook vandaag nog mogelijk kan zijn.
De Nieuwe Meent kwam tot stand na een oproep van de stad Amsterdam in 2018 om wooncoöperaties meer kansen te geven. Een collectief van geëngageerde bewoners wist de tender te winnen met een ambitieus voorstel voor wat de initiatiefnemers omschreven als een “postkapitalistische stedelijke commune”. De stad stelde de grond ter beschikking via een erfpachtformule onder de marktprijs, waarna een jarenlang traject van co-design, financiering en organisatie volgde. Het project werd gerealiseerd door Time to Access en Roel van der Zeeuw Architecten – inmiddels Raumplan – in nauwe samenwerking met de bewonersgroep.
Radicale woonvisie
Volgens The Architectural Review onderscheidt De Nieuwe Meent zich vooral door de expliciete maatschappelijke en politieke visie achter het project. De initiatiefnemers vertaalden hun antikapitalistische, queerfeministische, ecosocialistische en antiracistische uitgangspunten naar vier kernwaarden: commoning, diversiteit, duurzaamheid en zorg. Die principes vormden niet alleen de basis voor de organisatie van de gemeenschap, maar stuurden ook de architectuur en de inrichting van het gebouw. Het tijdschrift benadrukt hoe uitzonderlijk het is dat zulke uitgesproken idealen zo consequent ruimtelijk vertaald werden.
Het zeven verdiepingen tellende gebouw omvat twintig woningen voor in totaal 44 volwassenen en zeven kinderen, verspreid over een mix van zelfstandige appartementen en collectieve woongroepen. Verschillende voorzieningen worden gedeeld: een grote binnentuin, een professionele keuken, een dakterras, een wasserette, logeerkamers en een evenementenruimte. Op het gelijkvloers bevinden zich bovendien een publiek café en een boekhandel gespecialiseerd in Arabische literatuur. Volgens het artikel toont De Nieuwe Meent overtuigend aan dat kwalitatieve voorzieningen voor meer mensen bereikbaar worden wanneer ze collectief georganiseerd zijn in plaats van individueel geprivatiseerd.
Architectuur als common
Ook architecturaal krijgt het project veel lof. Time to Access noemt De Nieuwe Meent zelf een “radicale democratisering van architectuur”, waarbij de grenzen tussen opdrachtgever, ontwerper en gebruiker bewust vervagen. Het participatieve ontwerpproces leidde tot diverse woontypologieën en een gebouw dat sterk afgestemd is op de concrete noden van de bewoners. De centrale patio verbindt de verschillende functies en appartementen, terwijl de verhouding tussen private en gemeenschappelijke ruimtes bewust bijna fiftyfifty werd gehouden.
Duurzaamheid speelt eveneens een prominente rol. Het gebouw werd opgetrokken met een circulaire draagstructuur in kruislaaghout en prefab houtskeletbouw. Volgens Time to Access bevat het project meer dan 247.000 kilogram hout, goed voor ongeveer 450 ton opgeslagen CO2. Dankzij zonnepanelen, een geothermisch systeem, doorgedreven isolatie en driedubbele beglazing is het gebouw ontworpen als energiepositief project. The Architectural Review prijst vooral de koppeling van ecologische ambities aan betaalbaarheid en collectiviteit, iets wat volgens het blad zelden zo coherent gebeurt.
Geen evident succesverhaal
Toch maakt het artikel ook duidelijk hoe moeilijk het traject verliep. De stijgende houtprijzen na de Russische inval in Oekraïne, complexe financieringsstructuren en het gebrek aan ervaring met wooncoöperaties bij banken en aannemers zetten het project zwaar onder druk. Verschillende bewoners hielpen uiteindelijk zelf mee met de afwerking van het gebouw om de oorspronkelijke duurzaamheidsambities overeind te houden. Het project duurde daardoor meer dan zeven jaar, aanzienlijk langer dan klassieke woningontwikkelingen.
Hoewel De Nieuwe Meent intussen internationaal als voorbeeldproject geldt, waarschuwt The Architectural Review tegelijk dat dergelijke initiatieven vandaag nog steeds uitzonderingen blijven. De financiering van sociale wooncoöperaties blijft bijzonder moeilijk binnen de huidige marktomstandigheden, ondanks nieuwe ondersteuningsmechanismen van de stad Amsterdam en Nederlandse banken. Volgens het blad toont De Nieuwe Meent vooral het potentieel van het model aan, al blijft een brede opschaling voorlopig erg moeilijk.
Foto Dario Ruben Kleimeer