pilootprojecten in vlaanderen – Coöperatief Wonen

Begijnhof Dendermonde

Het Sint-Alexiusbegijnhof in Dendermonde, UNESCO-werelderfgoed sinds 1998, bevindt zich op een kantelpunt en zoekt naar een toekomstgerichte invulling. In samenwerking met de stad Dendermonde, de vzw Begijnhof, intercommunale DDS, en onder begeleiding van Miss Miyagi, wordt de haalbaarheid van een coöperatief woonmodel onderzocht. Dit model biedt niet alleen kansen voor collectieve restauratie, maar sluit ook aan bij het oorspronkelijke samenlevingsmodel van het begijnhof: een unieke balans tussen individualiteit en collectiviteit.

Het toekomstscenario focust op behoud van erfgoedwaarde en duurzaamheid. Leegstand en de complexe restauratiebehoeften maken een geïntegreerde aanpak noodzakelijk. Een coöperatief model kan het begijnhof nieuw leven inblazen door restauratiekosten en eigenaarschap te delen, terwijl het historische karakter behouden blijft. Tegelijk biedt het potentieel voor een aantrekkelijk woonproject met gedeelde voorzieningen zoals een gemeenschappelijke tuin, een polyvalente ruimte voor buurtactiviteiten of een gedeelde werkplek.

Leertraject coöperatieve woonprojecten

Om steden en gemeenten aan te moedigen om met coöperatief wonen aan de slag te gaan, zetten het agentschap Wonen-Vlaanderen en het departement Omgeving een leertraject op.
Dit traject zal gevoed worden door experimenten in concrete proeftuinen, waarin de betrokken gemeenten op maat worden ondersteund.

Het leertraject startte op in het najaar van 2022 en zal lopen tot eind 2024. Vanaf de beginperiode werden kennis en informatie actief verspreid naar een ruimer netwerk van geïnteresseerden. Concreet zullen er in totaal vijf netwerkmomenten georganiseerd worden, waaraan andere steden en gemeenten, intergemeentelijke samenwerkingsverbanden en ook geïnteresseerde burgers en initiatiefnemers kunnen deelnemen. Zo wordt een lerend netwerk gecreëerd met als thema coöperatieve woonprojecten. Lees meer

De pioniers

De projectoproep die begin 2022 gelanceerd werd, leverde vijf pioniers op. Alle geselecteerde steden en gemeenten schoven een concrete site naar voren:

De Arenawijk in Deurne. De stad Antwerpen en AG Vespa gaan aan de slag in de Arenawijk in Deurne. De zuidrand van deze wijk maakt met haar uitzonderlijk patrimonium van de modernistische architect Renaat Braem deel uit van een bijzonder stuk stad. In de waardevolle gebouwen wordt een gevarieerd aanbod van een 70-tal woningen gerealiseerd, die voldoen aan alle hedendaagse kwaliteits- en comforteisen.
AG Vespa onderzoekt of het hier een coöperatief woonmodel kan implementeren. Met dit model kan een duurzaam, professioneel beheer van het woningcomplex als geheel opgezet worden en kan een voor het erfgoed nefaste versnippering in particuliere eigendommen vermeden worden.

Grote gezinswoningen in Gent. De Stad Gent zette negen leegstaande panden van het Vlaams Woningfonds in als experiment voor wooncoöperatieve ontwikkeling. Het onderzoek verschuift later naar een project aan de Meulestedekaai, waar samen met sogent de mogelijkheden voor betaalbaar en coöperatief wonen worden onderzocht. Hoewel de ambitie aanvankelijk lag op aanzienlijk goedkopere huurprijzen, paste men de doelstellingen aan naar een mix van sociale en budgethuurwoningen, en een coöperatieve ontwikkeling die op de lange termijn kan instaan voor ‘goed wonen tegen een faire prijs’. Het leertraject toont dat het speelveld voor wooncoöperaties nog aanzienlijk moet verbeteren, maar de stad Gent blijft zoeken naar hefbomen en samenwerkingen om de ontwikkeling van wooncoöperaties te bevorderen.

Erfgoedwoningen aan het Begijnhof in Lier. De stad Lier brengt voor het leertraject coöperatief wonen vijf erfgoedwoningen in, gelegen in een beschermd stadsgezicht tegenover het begijnhof. Het betreft beschermde woningen uit de 18de eeuw, in eigendom van het OCMW. De ambities liggen hier op het vlak van een kwalitatieve renovatie van deze woningen, zodat ze als betaalbaar woonaanbod kunnen worden ingezet voor doelgroepen die moeilijk een oplossing vinden op de huurmarkt. Lier ziet dit als een pilootproject, met het oog op een eventuele latere opschaling van het coöperatief woonmodel naar ander patrimonium in eigendom van stad.

De gemeentehuissite in Kampenhout. De proeftuin van de gemeente Kampenhout heeft betrekking op de gemeentehuissite, gelegen in Kampenhout-centrum. De ambities voor deze wooncoöperatie liggen op het vlak van betaalbaar wonen, een kwalitatieve verdichting van de dorpskern, het inzetten op sociale en economische functies en ruimte voor ontmoeting met het mogelijk hergebruik van enkele gebouwen, waaronder een oud schoolgebouw.

De site van het voormalig sociaal huis in Aartrijke. De gemeente Zedelgem tot slot schuift een project naar voren in de deelgemeente Aartrijke. Kan er een coöperatief woonproject worden opgezet op de site van het voormalig sociaal huis, waarbij ook de herbestemming van de kerk, enkele woningen en het marktplein van Aartrijke worden onderzocht? Tussen de gebouwen moeten functionele zachte verbindingen komen, met het marktplein dat een stuk groener zal worden. De gemeente zal hiervoor samenwerken met het intergemeentelijk samenwerkingsverband De Woonwinkel. De intercommunale WVI en de provincie West-Vlaanderen volgen dit project mee op en voorzien in de nodige ondersteuning.