expo hier wil ik wonen!

Veel licht, lucht, groen en ruimte: het zijn vaak de troeven van een woning op een eigen kavel. In de expo ‘Hier wil ik wonen!’ toont Architectuurwijzer dat deze woonkwaliteiten ook mogelijk zijn in compactere, gestapelde woonprojecten. De gemene deler is coöperatief wonen, een woonmodel waarbij de bewoners geen eigenaar zijn van hun individuele woning, maar aandeelhouder van de coöperatie die het gebouw beheert. Na eerdere edities in C-mine Genk en STAM in Gent strijkt de tentoonstelling dit najaar neer in CC Scharpoord in Knokke-Heist. Een bijzondere  halte, want precies hier krijgt coöperatief wonen de komende jaren concreet vorm met wooncoöperatie De Pionier.

De expo maakt inspirerende woonprojecten uit binnen- en buitenland in meerdere dimensies tastbaar. Op het eerste gezicht verschillen ze sterk van elkaar, maar ze tonen elk wat de coöperatieve eigendomsvorm mogelijk kan maken. Doordat niet de individuele woning, maar het grotere geheel centraal staat, ontstaan andere mogelijkheden op het vlak van woningtypes, gedeelde voorzieningen, betaalbaarheid en samenleven. 

Praktisch

Expo ‘Hier wil ik wonen!’
CC Scharpoord in Knokke-Heist
Maxim Willemspad 1, 8300 Knokke-Heist
28 november 2026 – 3 januari 2027
Open dagelijks van 10 tot 18 uur (gesloten op 25/12 en 1/1)
Gratis toegang

Wat is een wooncoöperatie?

In een wooncoöperatie bezitten de bewoners geen eigen woning, maar verwerven ze aandelen. De coöperatie is eigenaar van het gebouw en staat in voor aankoop, financiering, beheer en onderhoud. In ruil genieten bewoners van levenslange woonzekerheid.

Als coöperanten zijn de bewoners collectief eigenaar van het gebouw. Iedereen beschikt over een individuele woning met de nodige privacy en kan gebruikmaken van gedeelde voorzieningen. Doordat het gebouw in collectief eigendom blijft, is speculatie uitgesloten.

Bewoners betalen een maandelijkse woonbijdrage die alle kosten van de coöperatie dekt, zoals financiering, onderhoud, beheer en verzekeringen. Zo woon je aan kostprijs, met stabiele woonlasten op lange termijn.

De wooncoöperatie wordt democratisch bestuurd door haar coöperanten. Via de Algemene Vergadering en werkgroepen beslissen bewoners mee over de globale werking en het beheer. Afhankelijk per coöperatie worden bewoners meer of minder ontzorgd.

Oorsprong van de coöperatieve beweging

Wooncoöperaties zijn slechts één van de vele vormen van coöperatief ondernemen die wereldwijd voorkomen. Ook banken, landbouworganisaties, energiebedrijven en tal van andere soorten ondernemingen werken volgens dit model. De coöperatieve ondernemingsvorm kent bovendien een lange en rijke geschiedenis.

“Doe samen waar je alleen te klein voor bent.” Friedrich Wilhelm Raiffeissen (1818-1888)

Wonen in een tuinwijk

De tuinwijk was de eerste woonvorm van vele woon coöperaties in Europa en ontstond eind 19e eeuw in Engeland als reactie op de slechte woonomstandig heden in industriesteden. Ebenezer Howard, de grondlegger van de Garden City Movement, combineerde in zijn model de voordelen van stad en platteland.

In België kende de tuinwijk vooral na de Eerste Wereldoorlog een opkomst. Architecten zoals Raphaël Verwilghen, Jean Jules Eggerickx, Louis Van der Swaelmen en Victor Bourgeois speelden hierin een cruciale rol. Zij verdedigden dit coöperatief model vanuit het perspectief van de bewoner, die als aandeelhouder van meet af aan betrokken is. In 1919 richtte de Belgische Staat de Nationale Maatschappij voor Goed kope Woningen en Woonvertrekken op, die wooncoöperaties ondersteunde met goedkope leningen en technische hulp.

Buitenlandse projecten

In deze expo ontdek je inspirerende voorbeeld appartementen uit verschillende Europese steden, die doen dromen van coöperatief wonen in Vlaanderen. Zürich, hét mekka van coöperatief wonen, is het toonaangevende voorbeeld. München bouwt voort op een rijke traditie, terwijl Amsterdam en Barcelona volop pionieren.

Om wonen betaalbaar te maken, werken wooncoöperaties volgens het principe van ‘wonen aan kostprijs’ en zetten ze in op kostenefficiënt bouwen. Collectieve voorzieningen maken het mogelijk de appartementen kleiner te houden, wat opnieuw bijdraagt aan lagere kosten. Daarom omvatten coöperatieve woonprojecten vaak gedeelde werkruimtes, logeerkamers, fietsen, wasmachines en energievoorzieningen.

Binnen de betaalbare en compacte appartementen besteden de wooncoöperaties veel aandacht aan de kwaliteit van de woning en de private buitenruimte. Architecten spelen hierin een belangrijke rol.

Innovatieve woningtypes

De Vlaamse woningmarkt wordt vandaag gedomineerd door eengezinswoningen en tweeslaap kamer appartementen, terwijl de behoeften veel diverser zijn. Wooncoöperaties spelen hierop in met woonvormen voor alleenstaanden, jonge starters, senioren, nieuw samengestelde gezinnen en mensen met een beperking. Dit resulteert vaak in een gevarieerd aanbod aan woningtypes binnen één project, zoals bij Le Bled in Lausanne, waar een gemengde bewoners groep centraal staat.

Het clusterappartement is een uniek woningtype binnen coöperatieve woonprojecten in Europa. Het concept werd in de jaren 90 geïntroduceerd door de coöperatie Kraftwerk 1 in Zürich en vond navolging in andere steden en coöperaties. In deze appartementen hebben bewoners een eigen kamer of studio met kitchenette en sanitaire voorzieningen, terwijl ze een leefruimte, keuken en grotere badkamer delen. Deze opzet biedt een aantrekkelijke oplossing voor alleen staanden, jonge starters, studenten, senioren en koppels.

Coöperatief wonen, iets voor jou?

Hoe zijn we graag thuis? Willen we er samen zijn en iets delen? Antropologe Ruth Soenen van het bureau Simply Community doet ons stilstaan bij ‘het wonen zoals het is’ en ‘het kleine ontmoeten’.

Een eigen nestje? Velen onder ons zijn graag bezig met hun eigen nestje. We moeten ons kunnen terugtrekken uit de wereld; even weg kunnen zijn van ons werk of van de school. Zijn de buren dan niet van tel? Toch wel! We organiseren samen met buren een speelstraat of een buurtinformatienetwerk. Maar we genieten ook heel gewoon van praatjes op de stoep, in de trappenhal of aan de brievenbussen. Dit ‘kleine ontmoeten’ ‘en passant’ met de buren is niet georganiseerd, en dat vinden we net aantrekkelijk. “Er moet just niks!”

Pionieren in Amsterdam en Barcelona

Sinds de goedkeuring van het “Barcelona Right to Housing Plan 2016-2025” is het aantal coöperatieve woonprojecten in de stad sterk toegenomen. Dit strategische plan heeft als doel het recht op huisvesting te waarborgen en te versterken met gerichte maatregelen. Om meer dan 500 coöperatieve woningen te realiseren, biedt de stad subsidies, technische ondersteuning en gemeentelijke grond aan via erfpachtconstructies van 99 jaar. La Borda is het eerste en bekendste pilootproject van Barcelona.

In 2020 lanceerde Amsterdam het Actieplan Wooncoöperaties, met als ambitie dat coöperaties tegen 2050 tien procent van de woningvoorraad beheren. De stad biedt kavels aan tegen een lage erfpachtprijs, op voorwaarde dat de huur betaalbaar blijft, en stelde een fonds van 30 miljoen euro beschikbaar voor stimuleringsleningen. Daarnaast ondersteunt Amsterdam startende coöperaties met informatie en begeleiding. Dankzij dit actieplan werd De Warren als eerste pilootproject gerealiseerd, en zijn zeven andere projecten in voorbereiding. Het beleid is een inspiratiebron voor andere Nederlandse steden.

Pionieren in Vlaanderen

Honderd jaar na de eerste wooncoöperaties in de Brusselse tuinwijken zijn er opnieuw pioniers in Vlaanderen actief. Het gaat niet om één specifiek type coöperatie of woonvorm, maar om een grote diversiteit aan initiatieven. Ook de doelstellingen van de coöperaties verschillen sterk. Tot nu toe beperkt de ondersteuning vanuit de overheid zich tot sporadische acties op lokaal niveau. Toch groeit de interesse in coöperatief wonen langzaam maar gestaag, vanuit alle hoeken: initiatiefnemers, burgers, deskundigen én de overheid.

Maak kennis met enkele Vlaamse coöperatieve woonprojecten: hun initiatiefnemers, motivatie, doelstellingen van de coöperaties, doelgroepen, en de rol van lokale overheden. In video’s delen initiatiefnemers, coöperanten, ambtenaren en architecten hun drijfveren en ervaringen. De kranten bevatten projectbeschrijvingen en plannen van nieuwe coöperatieve woonprojecten, die vaak nog in de ontwerpfase, aanbesteding of realisatie zitten.

Makers van de expo

Het is een cliché zo hoog als een coöperatief appartementsgebouw, maar een tentoonstelling maak je niet alleen. En omdat al die uren bloed, zweet en tranen meer verdienen dan louter een vermelding in de colofon, zetten we de creatieve krachten achter de reizende tentoonstelling Hier wil ik wonen! in de kijker via de artikelenreeks: Makers van de expo.

Colofon

Curator: Peggy Totté
Productieteam: Amélie Lammens, Bertrand Lafontaine
Expert coöperatief ondernemen: Lieve Jacobs
Antropologisch onderzoek: Ruth Soenen
Scenograaf: Joris Kerremans
Grafische vormgeving: Gestalte
Illustraties: Hanne Van Gils, Brent Vanheyst
Maquettes: Joris Kerremans, Stijn Baets, Julie Helewaut, Nora Van Severen, Floris Ampe
Installatie Chers Coopérateurs,: Tijdelijk Informatie Centrum, afdeling Moortebeek
Productie scenografie: Toon Verdonck
Video’s: Bertrand Lafontaine, Michael Lombarts, Tim Buelens, Tim Buhck, Pieter Claessens, Liese Lattrez
Communicatie: Lieve Drooghmans
Zakelijke coördinatie: Iris Peeters

Met speciale dank aan alle architecten, fotografen, coöperaties, initiatiefnemers en anderen voor hun bijdrage, zoals vermeld in deze expo. 

Met de steun van: Knokke-Heist, Vlaanderen, Cera, STAM Gent, C-mine Genk, Genk, Provincie Limburg, Architectura

Een vraag over de expo? Contacteer Amélie Lammens via amelie@architectuurwijzer.be.

Pers? Contacteer Lieve Drooghmans via lieve@architectuurwijzer.be
Het persoverzicht vind je hier.

Foto’s kan je bekijken via Flickr.