In het hart van de Antwerpse binnenstad is de nieuwe burgercoöperatie Ercoland opgericht, met één duidelijke ambitie: het historische kunstenaarshuis Ercola in de Wolstraat aankopen en duurzaam verankeren voor de stad. Het gebouwencomplex, dat sinds 1972 onderdak biedt aan kunstenaars en makers, wordt op 4 juni openbaar verkocht. Met nog slechts enkele dagen te gaan voor die openbare verkoop engageerden burgers zich ondertussen al voor meer dan 870.000 euro via aandelen en win-winleningen, waardoor het beoogde miljoen stilaan binnen handbereik komt. Op 2 juni volgt bovendien nog een grote kunstveiling ten voordele van Ercoland. Tegelijk blijven extra coöperanten meer dan welkom om de aankoop én de toekomstige sociale en artistieke invulling van de site mee mogelijk te maken.
Ercola groeide de voorbije vijftig jaar uit tot een unieke plek in Antwerpen. In het voormalige 17de-eeuwse godshuis vonden generaties schilders, muzikanten, filmmakers, illustratoren en ontwerpers betaalbare werkruimte en artistieke vrijheid. Namen als Wannes Van De Velde, Ferre Grignard, Ann Salens en Dennis Tyfus passeerden er, net als Jan Decleir en Nicole Van Goethem. Vandaag werken er nog altijd meer dan dertig makers tussen 20 en 82 jaar oud, en ontvangt de site jaarlijks duizenden bezoekers voor expo’s, performances en ontmoetingen.
Een plek uit de vastgoedlogica halen
Volgens de initiatiefnemers is Ercola veel meer dan erfgoed alleen. “Het is al een bestemming”, klinkt het in het persbericht. Daarom wil Ercoland het gebouw niet bewaren als een afgesloten monument, maar verder laten functioneren als levendige werk- en ontmoetingsplek. De coöperatie wil de site definitief uit de speculatieve vastgoedmarkt halen en onder collectief beheer plaatsen, zodat de artistieke en sociale invulling ook op lange termijn gegarandeerd blijft.
De plannen van Ercoland zijn ambitieus. Naast meer dan 35 kunstenaarsateliers voorziet het project minstens vijf sociale woningen, een sociaal restaurant, gedeelde ateliers, expo- en evenementenruimtes en twee publieke 17de-eeuwse binnentuinen. Daarmee wil de coöperatie niet alleen ruimte creëren voor kunstenaars, maar ook voor ontmoeting, sociale tewerkstelling en gedeeld gebruik in de binnenstad. De artistieke werking blijft in handen van Ercola vzw, terwijl de coöperatie het gebouwbeheer en de financiering op zich neemt.
Erfgoed met een toekomst
Voor de renovatie en herbestemming werkt Ercoland samen met verschillende experten uit de erfgoed- en coöperatieve sector. Architect Luc Deleu en T.O.P. office begeleiden de architecturale visie, terwijl erfgoedpartner Monumenta mee onderzoekt hoe het historische karakter van de site behouden kan blijven. Door de publieke openstelling van onder meer de binnentuinen komt het project bovendien in aanmerking voor verhoogde erfgoedsubsidies tot 70 procent.
Ook financieel wil de coöperatie een stabiel model uitbouwen. Het project mikt op een combinatie van burgerkapitaal, win-winleningen, bankfinanciering en subsidies. De initiatiefnemers verwijzen daarbij naar eerdere coöperatieve trajecten zoals Globe Aroma in Brussel en de campagne rond Den Oudaan in Antwerpen. Het beheer van de coöperatie gebeurt volgens het principe “één mens, één stem”, ongeacht de hoogte van de investering.
Professionele begeleiding en brede expertise
De campagne rond Ercoland wordt bovendien begeleid door verschillende experts met ervaring in het opzetten van coöperatieve structuren en het ophalen van grootschalige burgerfinanciering binnen de sociale, culturele en artistieke sector. Daarmee willen de initiatiefnemers benadrukken dat Ercoland niet alleen vertrekt vanuit artistiek engagement, maar ook vanuit een doordachte financiële, juridische en stedenbouwkundige strategie.
Een belangrijke rol daarin is weggelegd voor urbanist Jan Denoo, die jarenlang actief was bij Endeavour en vandaag werkt rond “Cooperative & Redistributive Urbanism”. Denoo bouwde de voorbije jaren ruime expertise op rond collectieve stadsontwikkeling en wooncoöperaties. Hij werkte onder meer mee aan de publicatie Coöperatief wonen in Vlaanderen (2020), uitgegeven door Cera, die onderzoekt hoe coöperatieve woonmodellen kunnen bijdragen aan kwaliteitsvolle en betaalbare huisvesting in Vlaanderen.
Coöperatief wonen als inspiratie
Ook Pepijn Kennis, betrokken bij onder meer Globe Aroma, Fair Ground Brussel en Miss Miyagi, maakt deel uit van het begeleidingsteam van Ercoland. Kennis werkt daarnaast mee aan de Vlaamse pilootprojecten rond coöperatief wonen, waarin lokale besturen en burgerinitiatieven begeleid worden bij het ontwikkelen van niet-speculatieve woonmodellen. Volgens de initiatiefnemers toont die expertise aan dat Ercoland niet zomaar een tijdelijk burgerinitiatief is, maar een project dat bewust inzet op langdurige maatschappelijke verankering.
Met nog slechts enkele dagen te gaan voor de openbare verkoop op 4 juni komt de campagne ondertussen in een beslissende fase. Op 2 juni organiseert Ercoland nog een grote kunstveiling om extra middelen in te zamelen voor de aankoop van de site. Wie Ercoland mee mogelijk wil maken, kan nog altijd coöperant worden vanaf 50 euro of het project ondersteunen via een win-winlening. Met dat geld wil de coöperatie niet alleen het gebouw aankopen, maar ook betaalbare ateliers, sociale woningen, publieke binnentuinen en ruimte voor ontmoeting en creativiteit in het centrum van Antwerpen veiligstellen. Meer informatie of coöperant worden kan via Ercoland.be.
Foto Ercola vzw